Artroskopia barku

Podczas klasycznej operacji chirurg musi wykonać większe cięcie, aby bezpośrednio odsłonić
leczone struktury.

W artroskopii korzysta z kamery wprowadzanej przez niewielki portal. Obraz z wnętrza barku
jest wyświetlany na monitorze w dużym powiększeniu. Pozwala to dokładnie ocenić chrząstkę,
ścięgna, obrąbek, torebkę stawową i inne elementy wpływające na funkcję barku.

Przez kolejne niewielkie nacięcia wprowadzane są narzędzia potrzebne do wykonania właściwej
procedury.

W zależności od rozpoznania chirurg może:

• naprawić uszkodzone ścięgno,
• przymocować obrąbek do kości,
• usunąć zmienione zapalnie tkanki,
• poszerzyć przestrzeń podbarkową,
• usunąć ciało wolne,
• opracować uszkodzone struktury,
• wykonać procedurę dotyczącą ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia.

Artroskopia może więc służyć jednocześnie diagnostyce i leczeniu.

Zabieg może być stosowany między innymi w leczeniu:

• uszkodzeń stożka rotatorów,
• niestabilności stawu ramiennego,
• uszkodzeń obrąbka stawowego,
• zespołu ciasnoty podbarkowej,
• patologii ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia,
• wolnych ciał wewnątrzstawowych,
• zmian zapalnych,
• wybranych zmian zwyrodnieniowych,
• zarostowego zapalenia torebki stawowej, określanego jako zamrożony bark.

Artroskopia nie jest jednak jedną, zawsze taką samą operacją. Jest sposobem dotarcia do
struktur barku. O tym, co zostanie wykonane podczas zabiegu, decyduje dokładne rozpoznanie i
plan leczenia ustalony podczas kwalifikacji.

Stożek rotatorów tworzą ścięgna mięśni odpowiadających za ruch i stabilizację barku.

Ich uszkodzenie jest jedną z częstych przyczyn przewlekłego bólu, osłabienia ręki i trudności
podczas unoszenia kończyny.

W czasie artroskopii chirurg może ocenić rozległość uszkodzenia, jakość tkanek i możliwość
naprawy. Zerwane ścięgno może zostać ponownie przymocowane do kości za pomocą
specjalnych kotwic.

Celem operacji jest odtworzenie możliwie dobrego przyczepu ścięgna, zmniejszenie bólu oraz
stworzenie warunków do odzyskania siły i funkcji barku.

Po takiej procedurze ścięgno musi jednak zrosnąć się z kością. Wymaga to odpowiedniego
okresu ochrony i wieloetapowej rehabilitacji.

Obrąbek stawowy pogłębia panewkę i pomaga utrzymać głowę kości ramiennej we właściwym
położeniu.

Może ulec uszkodzeniu podczas zwichnięcia, urazu sportowego albo powtarzających się
przeciążeń. Pacjent może odczuwać ból, przeskakiwanie, brak pewności podczas ruchu albo
wrażenie, że bark ponownie się przemieszcza.

Podczas artroskopii chirurg ocenia obrąbek, torebkę stawową i inne struktury stabilizujące.
Uszkodzona tkanka może zostać ponownie przymocowana do kości za pomocą kotwic.

Celem zabiegu jest poprawa stabilności barku i umożliwienie bezpiecznego powrotu do
aktywności.

Przestrzeń podbarkowa znajduje się nad ścięgnami stożka rotatorów. W jej obrębie położona
jest kaletka, która zmniejsza tarcie podczas ruchu.

Jeżeli przestrzeń staje się zbyt ciasna albo rozwija się przewlekły stan zapalny, unoszenie ręki
może powodować ból i podrażnienie ścięgien.

W czasie zabiegu chirurg może usunąć zmienione zapalnie tkanki i wykonać dekompresję, czyli
poprawić warunki pracy struktur znajdujących się pod wyrostkiem barkowym.

Zakres leczenia zależy od rzeczywistego źródła problemu i zmian widocznych podczas operacji.

Zabieg może być wskazany, gdy występuje:

• ból barku utrzymujący się mimo leczenia zachowawczego,
• istotne ograniczenie funkcji,
• uszkodzenie stożka rotatorów,
• niestabilność po zwichnięciu lub powtarzających się urazach,
• uszkodzenie obrąbka,
• zespół ciasnoty podbarkowej,
• problem dotyczący ścięgna głowy długiej bicepsa,
• ciało wolne w stawie,
• zmiana wymagająca dokładnej oceny wewnątrzstawowej.

Decyzja o operacji nie wynika wyłącznie z wyniku rezonansu. Lekarz bierze pod uwagę rodzaj
objawów, ograniczenia pacjenta, stan całego barku i efekty dotychczasowego leczenia.

Podczas konsultacji lekarz pyta o:

• czas trwania bólu,
• okoliczności urazu,
• ruchy nasilające dolegliwości,
• uczucie niestabilności,
• wcześniejsze zwichnięcia,
• osłabienie ręki,
• dotychczasową fizjoterapię i iniekcje,
• rodzaj wykonywanej pracy,
• aktywność sportową,
• choroby współistniejące,
• oczekiwania pacjenta.

Następnie ocenia:

• czynny i bierny zakres ruchu,
• siłę stożka rotatorów,
• stabilność stawu,
• czucie,
• bolesność poszczególnych struktur,
• funkcję barku podczas testów prowokujących objawy.

Na tej podstawie ustala, czy najlepszym rozwiązaniem będzie artroskopia, dalsza fizjoterapia,
iniekcja, leczenie przeciwbólowe albo poszerzenie diagnostyki.

Najczęściej podstawę diagnostyki stanowią RTG oraz rezonans magnetyczny.

RTG pozwala ocenić:

• ustawienie kości,
• stan stawu,
• obecność zmian zwyrodnieniowych,
• inne nieprawidłowości kostne.

Rezonans magnetyczny pomaga zobaczyć:

• ścięgna stożka rotatorów,
• obrąbek,
• ścięgno bicepsa,
• chrząstkę,
• kaletkę,
• pozostałe tkanki miękkie.

W wybranych przypadkach lekarz może dodatkowo zlecić:

• USG,
• artrografię rezonansu magnetycznego,
• inne badania dopasowane do podejrzewanego problemu.

Wyniki badań zawsze interpretuje się razem z objawami i badaniem klinicznym. Zmiany
widoczne w obrazie nie zawsze są główną przyczyną bólu.

Większość diagnostyki potrzebnej do kwalifikacji i przygotowania do operacji można
zaplanować w ramach ścieżki leczenia Good Life Clinic.

Nie zawsze.

W wielu schorzeniach pierwszym etapem jest leczenie zachowawcze obejmujące:

• fizjoterapię,
• leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne,
• modyfikację aktywności,
• czasowe ograniczenie ruchów nasilających ból,
• iniekcje wykonywane pod kontrolą USG,
• obserwację.

Fizjoterapia może pomóc poprawić ruchomość, siłę stożka rotatorów, pracę łopatki i kontrolę
całej kończyny.

Fizjoterapia może pomóc poprawić ruchomość, siłę stożka rotatorów, pracę łopatki i kontrolę
całej kończyny.

Operację rozważa się, gdy mimo prawidłowo prowadzonego leczenia utrzymuje się ból,
osłabienie, niestabilność albo istotna utrata funkcji.

Operacja może nie być zalecana, gdy:

• objawy są niewielkie,
• problem dobrze odpowiada na leczenie zachowawcze,
• zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe ograniczają możliwość poprawy,
• występują istotne ubytki neurologiczne,
• mięśnie nie mają wystarczającej wydolności,
• występuje aktywna infekcja skóry lub tkanek głębokich,
• choroba ogólna nie jest prawidłowo wyrównana,
• ryzyko znieczulenia jest bardzo wysokie,
• występują poważne zaburzenia gojenia,
• pacjent nie może uczestniczyć w rehabilitacji,
• spodziewana korzyść jest mniejsza niż ryzyko zabiegu.

Dodatkowej oceny wymagają osoby z otyłością, zaawansowaną chorobą nowotworową oraz
pacjenci przyjmujący leki przeciwkrzepliwe.

Lekarz omawia wtedy inne możliwości leczenia, bardziej odpowiednie do rzeczywistego stanu
barku i ogólnego zdrowia pacjenta.

Pacjent jest układany najczęściej w pozycji półsiedzącej albo na zdrowym boku. Operowany
bark może zostać umieszczony na specjalnym wyciągu, który ułatwia dostęp do stawu.

Następnie:

1. chirurg wykonuje niewielkie nacięcie, nazywane portalem,
2. wprowadza do barku kamerę,
3. wypełnia staw solą fizjologiczną, aby poprawić widoczność,
4. ogląda poszczególne struktury,
5. przez kolejne portale wprowadza narzędzia,
6. wykonuje zaplanowaną procedurę,
7. kontroluje efekt leczenia,
8. usuwa narzędzia i zamyka niewielkie nacięcia.

Pojedynczy portal ma zwykle około kilku milimetrów.

W zależności od rozpoznania zabieg może obejmować naprawę ścięgien kotwicami, stabilizację
obrąbka, dekompresję przestrzeni podbarkowej, usunięcie zmian zapalnych albo ciał wolnych.

Po operacji zakładane są opatrunki, a często również orteza.

Badania obrazowe pozwalają dobrze zaplanować artroskopię, ale kamera daje możliwość
bezpośredniego obejrzenia struktur barku.

Podczas operacji chirurg może dokładniej ocenić:

• rozległość uszkodzenia,
• jakość ścięgna,
• stabilność obrąbka,
• stan chrząstki,
• obecność dodatkowych zmian.

Może się więc okazać, że potrzebny zakres leczenia jest nieco większy lub mniejszy, niż wynikało
to z badań.

Możliwe scenariusze i zakres zgody na leczenie są omawiane z pacjentem przed operacją.

Zabieg trwa zwykle od około 45 do 150 minut.

Wiele operacji zajmuje około dwóch godzin.

Czas zależy od:

• rodzaju schorzenia,
• liczby uszkodzonych struktur,
• konieczności naprawy ścięgien,
• zakresu stabilizacji obrąbka,
• obecności dodatkowych zmian,
• złożoności całej procedury.

Prosty zabieg diagnostyczny lub usunięcie niewielkiej zmiany trwa zwykle krócej niż
rekonstrukcja stożka rotatorów albo stabilizacja niestabilnego barku.

Artroskopię barku wykonuje się najczęściej w znieczuleniu ogólnym.

Często łączy się je z blokadą splotu ramiennego, która pomaga kontrolować ból pooperacyjny.

Po zastosowaniu blokady ręka może być przez pewien czas zdrętwiała, ciężka i trudniejsza do
poruszania. Jest to spodziewany efekt działania znieczulenia przewodowego.

Rodzaj znieczulenia dobierany jest przez anestezjologa z uwzględnieniem zakresu zabiegu i
stanu zdrowia pacjenta.

Artroskopia barku często wykonywana jest w trybie chirurgii jednego dnia.

Pacjent zgłasza się do kliniki, przechodzi przygotowanie do zabiegu, a po operacji pozostaje pod
obserwacją.

Do domu może wrócić po:

• stabilizacji samopoczucia,
• uzyskaniu odpowiedniej kontroli bólu,
• ocenie opatrunku,
• otrzymaniu zaleceń i recept.

Bardziej rozległe rekonstrukcje lub procedury wymagające intensywniejszej kontroli bólu mogą
wiązać się z krótką hospitalizacją.

Podczas zabiegu pacjent nie powinien odczuwać bólu.

Po operacji mogą wystąpić:

• ból,
• obrzęk,
• uczucie napięcia,
• przejściowe drętwienie po blokadzie,
• trudność w poruszaniu ręką,
• ograniczenie wynikające z ortezy.

Dolegliwości są kontrolowane za pomocą leków przeciwbólowych i powinny stopniowo
zmniejszać się w kolejnych dniach.

Przy naprawie ścięgien bark może początkowo wymagać znacznej ochrony. Ograniczenie ruchu
nie oznacza wtedy komplikacji, ale jest elementem zabezpieczenia gojącej się rekonstrukcji.

Pacjent zgłasza się o wyznaczonej godzinie.

Po przyjęciu przechodzi:

• formalności,
• rozmowę z personelem,
• konsultację z chirurgiem i anestezjologiem,
• ponowną ocenę barku,
• przygotowanie do operacji.

Po zabiegu pozostaje pod obserwacją do czasu:

• pełnego wybudzenia,
• stabilnego samopoczucia,
• odpowiedniej kontroli bólu,
• oceny opatrunku i ortezy.

Przed wypisem otrzymuje:

• recepty,
• zalecenia dotyczące leków,
• instrukcję pielęgnacji ran,
• zasady stosowania ortezy,
• informacje o dozwolonych ruchach,
• termin kontroli,
• plan rozpoczęcia rehabilitacji,
• objawy wymagające kontaktu z kliniką.

Przed operacją należy przygotować:

• dokumentację medyczną,
• wyniki badań,
• opisy i płyty z RTG, MRI lub USG,
• listę przyjmowanych leków i suplementów,
• informacje o alergiach,
• informacje o chorobach współistniejących.

Skóra w okolicy barku powinna być zdrowa, bez ran, infekcji i świeżych zmian zapalnych.

Nie należy samodzielnie golić operowanej okolicy.

Warto wcześniej zorganizować:

• transport do domu,
• pomoc w pierwszych dniach,
• ubranie łatwe do założenia jedną ręką,
• miejsce do wygodnego odpoczynku,
• wsparcie przy codziennych czynnościach.

Ma to szczególne znaczenie, gdy operowana będzie kończyna dominująca.

Przed zabiegiem standardowo mogą być potrzebne:

• badania laboratoryjne,
• ocena krzepnięcia,
• jonogram,
• oznaczenie glikemii,
• EKG,
• inne badania wskazane przez anestezjologa.

U pacjentów z chorobami współistniejącymi może być potrzebna konsultacja internistyczna,
kardiologiczna lub diabetologiczna.

Ostateczną listę badań pacjent otrzymuje podczas kwalifikacji.

Nie wolno samodzielnie odstawiać żadnych leków.

Indywidualnego postępowania wymagają szczególnie:

• leki przeciwkrzepliwe,
• leki przeciwpłytkowe,
• leki diabetologiczne,
• leki immunosupresyjne,
• preparaty hormonalne.

• leki przeciwkrzepliwe,
• leki przeciwpłytkowe,
• leki diabetologiczne,
• leki immunosupresyjne,
• preparaty hormonalne.

Pacjent powinien przekazać pełną listę stosowanych leków i suplementów.

Tak.

Artroskopia barku wykonywana jest najczęściej w znieczuleniu ogólnym, dlatego pacjent
powinien pozostawać na czczo zgodnie z instrukcjami anestezjologa.

Dokładne zasady dotyczące jedzenia, picia i przyjmowania leków są przekazywane przed
operacją. Należy ich bezwzględnie przestrzegać.

W dniu operacji należy zabrać:

• dokument tożsamości,
• wyniki badań,
• wcześniejszą dokumentację medyczną,
• opisy i płyty z badań obrazowych,
• listę przyjmowanych leków,
• wygodne, luźne ubranie,
• koszulę lub bluzę zapinaną z przodu,
• zaleconą wcześniej ortezę, jeżeli pacjent ją posiada.

Przed przyjęciem należy zdjąć zegarek i biżuterię z operowanej kończyny.

Przebieg rekonwalescencji zależy przede wszystkim od tego, co zostało wykonane podczas
operacji.

Po prostych procedurach ruch można odzyskiwać stosunkowo szybko.

Po naprawie stożka rotatorów albo stabilizacji obrąbka leczone tkanki muszą zrosnąć się z
kością. Wymaga to ochrony w ortezie i stopniowego wprowadzania kolejnych etapów ruchu.

Szwy usuwa się zwykle po około dwóch tygodniach.

Rehabilitację można rozpocząć już następnego dnia po zabiegu, ale jej pierwsze elementy mogą
obejmować jedynie:

• kontrolę obrzęku,
• prawidłowe ułożenie ręki,
• ćwiczenia dłoni, nadgarstka i łokcia,
• delikatne ruchy barku dozwolone przez operatora.

Zakres ćwiczeń zależy od rodzaju wykonanej procedury.

Czas stosowania ortezy zależy od zakresu zabiegu.

Po prostych procedurach może być potrzebna przez krótki okres głównie dla komfortu.

Po naprawie ścięgna lub obrąbka pełni funkcję ochronną i może być stosowana dłużej.

Pacjent otrzymuje dokładne informacje:

• kiedy ortezę można zdejmować,
• jak ułożyć w niej rękę,
• w jaki sposób się ubierać,
• jakie ruchy są dozwolone,
• jak postępować podczas snu.

Nie należy samodzielnie skracać czasu stosowania ortezy, nawet jeśli ból szybko się zmniejszy.

Fizjoterapia jest jednym z najważniejszych etapów leczenia po artroskopii barku.
Operacja może naprawić uszkodzoną strukturę, ale bark musi następnie odzyskać ruchomość,
siłę i prawidłową kontrolę.

Rehabilitacja pomaga:

• kontrolować ból i obrzęk,
• zapobiegać sztywności,
• utrzymać ruchomość łokcia, nadgarstka i dłoni,
• stopniowo odzyskiwać ruch barku,
• poprawić pracę łopatki,
• odbudować siłę stożka rotatorów,
• przywrócić kontrolę nerwowo-mięśniową,
• przygotować kończynę do pracy i sportu.

Po zabiegach rekonstrukcyjnych ćwiczenia muszą być prowadzone według bezpiecznego
protokołu. Zbyt szybkie zwiększenie zakresu lub siły może przeciążyć naprawione tkanki.

Zbyt zachowawcze postępowanie może natomiast zwiększyć ryzyko sztywności.

Dlatego kolejne etapy powinny być ustalane wspólnie przez operatora i fizjoterapeutę.

Rekonwalescencja może trwać od około jednego do sześciu miesięcy.

Po prostych procedurach lekkie czynności mogą być możliwe po kilku tygodniach.

Po naprawach ścięgien lub stabilizacji obrąbka pełniejszy powrót do używania barku następuje
zwykle po kilku miesiącach.

Czas zależy od:

• rodzaju zabiegu,
• rozległości uszkodzenia,
• jakości tkanek,
• wieku pacjenta,
• chorób współistniejących,
• przebiegu gojenia,
• systematyczności rehabilitacji.

W pierwszym okresie pacjent może potrzebować pomocy podczas ubierania, przygotowywania
posiłków i wykonywania czynności wymagających obu rąk.

Powrót do prowadzenia samochodu zależy od:

• zakresu operacji,
• stosowania ortezy,
• poziomu bólu,
• przyjmowanych leków,
• możliwości bezpiecznego trzymania kierownicy,
• czasu reakcji operowanej ręki.

Prowadzenie nie jest bezpieczne, dopóki pacjent korzysta z ortezy ograniczającej ruch albo nie
ma pełnej kontroli nad kończyną.

Termin należy ustalić z lekarzem.

Do pracy biurowej część pacjentów może wrócić po około jednym–trzech tygodniach, jeżeli ból
jest dobrze kontrolowany, a operowaną kończynę można skutecznie chronić.

Powrót może wymagać:

• zmiany organizacji stanowiska,
• pracy jedną ręką,
• częstszych przerw,
• czasowego ograniczenia obowiązków.

Praca manualna, dźwiganie, obsługa narzędzi oraz czynności wykonywane nad głową mogą
wymagać przerwy trwającej od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Termin zależy nie tylko od zawodu, ale również od rodzaju przeprowadzonej operacji.

Powrót do aktywności następuje etapowo.

Ćwiczenia niewymagające pracy operowanego barku można często wprowadzić wcześniej.

Sporty związane z:

• rzutami,
• pływaniem,
• grą rakietą,
• dźwiganiem,
• podpieraniem się na rękach,
• ryzykiem upadku,
• kontaktem fizycznym

wymagają wygojenia tkanek oraz odzyskania odpowiedniej ruchomości, siły i kontroli nerwowo-
mięśniowej.

Warunkiem powrotu nie jest wyłącznie upływ określonego czasu. Pacjent powinien być
przygotowany do obciążeń charakterystycznych dla swojej dyscypliny.

Decyzję podejmuje się wspólnie z lekarzem i fizjoterapeutą.

Zmniejszenie bólu może pojawiać się stopniowo w pierwszych tygodniach.

Po prostych procedurach poprawa ruchu i funkcji może nastąpić szybciej.

W zabiegach rekonstrukcyjnych efekt ocenia się zwykle po kilku miesiącach. Ścięgna i obrąbek
muszą się wygoić, a mięśnie ponownie nauczyć się prawidłowo kontrolować bark.

W pierwszym okresie funkcja może być nawet bardziej ograniczona niż przed operacją z
powodu ortezy i konieczności ochrony naprawionych struktur.

Jest to zaplanowany etap leczenia, a nie brak efektu zabiegu.

Celem artroskopii może być:

• zmniejszenie bólu,
• poprawa zakresu ruchu,
• poprawa stabilności,
• odzyskanie siły,
• ułatwienie codziennych czynności,
• powrót do pracy,
• zwiększenie możliwości powrotu do sportu,
• zatrzymanie dalszego pogarszania funkcji.

Nie każda operacja przywraca pełną sprawność sprzed urazu lub choroby.

Możliwości poprawy mogą być mniejsze przy:

Możliwości poprawy mogą być mniejsze przy:

• przewlekłych, rozległych uszkodzeniach,
• słabej jakości ścięgien,
• zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych,
• uszkodzeniach nerwów,
• dużej sztywności,
• niewydolności mięśniowej,
• niepełnej rehabilitacji.

• przewlekłych, rozległych uszkodzeniach,
• słabej jakości ścięgien,
• zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych,
• uszkodzeniach nerwów,
• dużej sztywności,
• niewydolności mięśniowej,
• niepełnej rehabilitacji.

Przed operacją lekarz omawia z pacjentem realny cel zabiegu oraz czynniki mogące wpływać na
wynik.

Ryzyko nawrotu zależy od leczonej choroby.

Ponowne dolegliwości mogą być związane z:

• przeciążeniami,
• kolejnym urazem,
• postępem zmian zwyrodnieniowych,
• ponowną niestabilnością,
• uszkodzeniem naprawionego ścięgna,
• niepełnym odzyskaniem siły i kontroli barku,
• zbyt szybkim powrotem do aktywności.

Artroskopia usuwa lub naprawia określony problem, ale nie zatrzymuje wszystkich procesów
zachodzących w stawie przez całe życie.

Dlatego znaczenie mają rehabilitacja, stopniowe zwiększanie obciążeń i dbałość o prawidłową
pracę całej obręczy barkowej.

Przed artroskopią barku pacjenci często pytają:

• czy operacja będzie bolesna,
• ile nacięć zostanie wykonanych,
• jak długo trzeba nosić ortezę,
• kiedy można zacząć poruszać barkiem,
• jak długo działa blokada nerwowa,
• kiedy można spać na operowanym boku,
• kiedy można prowadzić samochód,
• kiedy można wrócić do pracy przy komputerze,
• kiedy można zacząć dźwigać,
• jak długo potrwa rehabilitacja,
• kiedy można wrócić do sportu,
• czy ścięgno może ponownie się zerwać,
• czy operację można zastąpić fizjoterapią.

Odpowiedzi zależą od rzeczywistego zakresu zabiegu. Dlatego każdy pacjent otrzymuje
indywidualny plan rekonwalescencji.