Leczenie biologiczne PRP i osoczem bogatoleukocytarnym

PRP jest skrótem od angielskiego określenia Platelet Rich Plasma, czyli osocze bogatopłytkowe.

Preparat uzyskuje się z krwi pobranej od pacjenta. Krew jest następnie odpowiednio opracowywana w specjalnym systemie, aby wyodrębnić osocze zawierające zwiększoną koncentrację płytek krwi.

Płytki zawierają czynniki wzrostu uczestniczące w procesach naprawczych organizmu. Po przygotowaniu preparat podaje się w precyzyjnie wybrane miejsce — najczęściej pod kontrolą USG.

Celem terapii może być:

• zmniejszenie bólu,

• poprawa tolerancji obciążenia,

• wspieranie procesu gojenia,

• stworzenie lepszych warunków do fizjoterapii i stopniowego powrotu do aktywności.

Efekt nie pojawia się bezpośrednio po iniekcji. Proces biologiczny rozwija się stopniowo w kolejnych tygodniach.

Preparaty bogatoleukocytarne oprócz płytek krwi zawierają również większą liczbę leukocytów.

W materiale źródłowym metoda ta została wskazana jako rozwiązanie wykorzystywane między innymi w przewlekłych stanach zapalnych. Jej działanie wiąże się z wpływem na środowisko cytokin prozapalnych i procesy zachodzące w leczonych tkankach.

Przygotowanie osocza bogatoleukocytarnego jest bardziej czasochłonne niż standardowego PRP. Proces kondycjonowania może trwać około pięciu–ośmiu godzin.

O wyborze preparatu nie powinien decydować sam pacjent ani przekonanie, że mocniejszy produkt zawsze będzie lepszy.

Lekarz dobiera rodzaj leczenia na podstawie:

• rozpoznania,

• charakteru zmian,

• czasu trwania objawów,

• stanu tkanek,

• dotychczasowego leczenia,

• realnego celu terapii.

Wskazaniem mogą być:

• przewlekłe tendinopatie,

• przeciążeniowe uszkodzenia ścięgien,

• przeciążeniowe uszkodzenia więzadeł,

• wybrane zmiany pourazowe,

• wybrany ból stawowy o charakterze zwyrodnieniowym.

Leczenie można rozważyć między innymi wtedy, gdy problem utrzymuje się mimo modyfikacji aktywności i fizjoterapii, a badanie kliniczne oraz obrazowe potwierdzają źródło dolegliwości.

Iniekcja nie powinna być wykonywana wyłącznie dlatego, że pacjent odczuwa ból.

Ten sam objaw może wynikać z przeciążenia ścięgna, niestabilności, pełnego zerwania, złamania albo zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych. Każdy z tych problemów wymaga innego postępowania.

Leczenie biologiczne nie zastępuje chirurgicznej naprawy w przypadku:

• pełnego zerwania ścięgna wymagającego zeszycia,

• niestabilnego złamania,

• znacznego uszkodzenia tkanek kwalifikującego się do leczenia operacyjnego,

• problemu mechanicznego, którego nie można usunąć za pomocą iniekcji.

Preparat może wpływać na środowisko biologiczne tkanki, ale nie przywróci ciągłości całkowicie zerwanego ścięgna ani nie ustabilizuje przemieszczonych odłamów kostnych.

Dlatego przed zaproponowaniem leczenia lekarz musi odpowiedzieć na pytanie, czy problem rzeczywiście jest biologicznie podatny na terapię iniekcyjną, czy wymaga naprawy, stabilizacji albo innej procedury.

Kwalifikacja rozpoczyna się od rozmowy o objawach, dotychczasowym leczeniu i oczekiwaniach pacjenta.

Lekarz pyta o:

• miejsce występowania bólu,

• czas trwania objawów,

• okoliczności urazu lub przeciążenia,

• czynności nasilające dolegliwości,

• dotychczasową fizjoterapię,

• stosowane leki i wcześniejsze iniekcje,

• choroby współistniejące,

• aktualnie przyjmowane preparaty,

• poziom aktywności,

• cel leczenia.

Następnie ocenia:

• zakres ruchu,

• siłę,

• czucie,

• stabilność,

• bolesność poszczególnych struktur,

• funkcję kończyny podczas ruchów wywołujących objawy.

Na tej podstawie ustala, czy leczenie biologiczne jest racjonalną metodą postępowania i jaki preparat może być właściwy.

Kwalifikacja obejmuje badanie kliniczne oraz obrazowe potwierdzenie źródła bólu.

Najczęściej wykorzystuje się:

• USG,

• rezonans magnetyczny.

USG jest szczególnie przydatne, ponieważ pozwala ocenić strukturę ścięgna, więzadła lub innych tkanek, a następnie precyzyjnie podać preparat w zaplanowane miejsce.

Rezonans magnetyczny może być potrzebny przy bardziej złożonych zmianach albo wtedy, gdy konieczna jest szersza ocena tkanek miękkich i stawu.

Lekarz analizuje nie tylko obecność zmian, ale również ich stopień i charakter. Na tej podstawie ocenia, czy odpowiednią metodą będzie iniekcja, fizjoterapia, dalsza obserwacja, czy leczenie operacyjne.

W obrębie kończyny górnej wiele ścięgien, więzadeł, nerwów i stawów znajduje się na niewielkiej przestrzeni.

Podanie preparatu „w okolicę bólu” nie zawsze oznacza, że trafi on dokładnie do zmienionej tkanki.

Kontrola USG pozwala:

• odnaleźć właściwą strukturę,

• zaplanować bezpieczną drogę wkłucia,

• omijać nerwy i naczynia,

• kontrolować położenie igły,

• podać preparat bezpośrednio w leczone miejsce.

Precyzja ma znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa, jak i dla możliwości uzyskania efektu terapeutycznego.

W wybranych przypadkach preparat może być również podawany pod kontrolą RTG.

Większość diagnostyki potrzebnej do kwalifikacji można zaplanować w ramach ścieżki leczenia Good Life Clinic.

Może ona obejmować:

• konsultację specjalistyczną,

• badania obrazowe,

• badania laboratoryjne.

Przy bardziej złożonych problemach lekarz może poprosić o dostarczenie wcześniejszej dokumentacji, opisów badań i płyt obrazowych.

Pozwala to ocenić przebieg choroby, dotychczasowe leczenie oraz realne wskazania do terapii biologicznej.

Przed zabiegiem pacjent powinien zadbać o dobre nawodnienie.

W ciągu 24 godzin poprzedzających pobranie zaleca się wypicie co najmniej około dwóch litrów wody, o ile stan zdrowia pacjenta i zalecenia innych lekarzy na to pozwalają.

Dieta w dniu poprzedzającym zabieg powinna być lekkostrawna i uboga w tłuszcze zwierzęce. Zbyt duża zawartość tłuszczów we krwi może utrudniać przygotowanie odpowiedniej jakości preparatu.

Pacjent powinien również dobrze wypocząć i zgłosić się na wizytę w możliwie spokojnym stanie.

Szczegółowe zalecenia zawsze przekazuje zespół przed planowanym pobraniem.

Leczenie PRP jest procedurą ambulatoryjną i nie wymaga znieczulenia ogólnego.

Arkusz nie wskazuje konieczności pozostawania na czczo przed standardową iniekcją. Pacjent powinien stosować się do indywidualnych zaleceń przekazanych przez zespół, w tym zasad dotyczących lekkostrawnej diety i nawodnienia.

Jeżeli leczenie byłoby połączone z inną procedurą lub zastosowano odmienny sposób znieczulenia, zasady przygotowania mogą się różnić.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków bez konsultacji z lekarzem.

Szczególnego omówienia wymagają preparaty wpływające na działanie płytek krwi, w tym kwas acetylosalicylowy. W materiale źródłowym wskazano, że może być konieczne jego odstawienie na co najmniej siedem dni przed planowaną wizytą.

Decyzja musi jednak zostać podjęta przez lekarza, szczególnie jeżeli preparat jest przyjmowany z przyczyn kardiologicznych lub naczyniowych.

Przed pobraniem oraz po podaniu preparatów biologicznych nie należy stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak:

• ibuprofen,

• ketoprofen,

• naproksen.

Leki te mogą wpływać na procesy, które terapia PRP ma wspierać.

Pacjent powinien przekazać lekarzowi pełną listę przyjmowanych leków i suplementów.

Przeciwwskazaniem mogą być:

• aktywna infekcja,

• miejscowe zmiany skórne w planowanym miejscu wkłucia,

• choroba nowotworowa w trakcie aktywnego leczenia,

• ciężkie zaburzenia krzepnięcia,

• bardzo niska liczba płytek krwi,

• brak racjonalnego wskazania do leczenia biologicznego.

Zabieg może nie być najlepszym rozwiązaniem również wtedy, gdy uszkodzenie tkanek jest tak duże, że pacjent powinien zostać zakwalifikowany do leczenia operacyjnego.

Lekarz może odradzić iniekcję, jeżeli:

• objawy są niewielkie,

• problem dobrze odpowiada na fizjoterapię,

• nie udało się jednoznacznie ustalić źródła bólu,

• oczekiwania pacjenta są nierealistyczne,

• przewidywana korzyść jest niewielka.

Leczenia biologicznego nie należy przedstawiać jako metody pozwalającej bez ograniczeń odbudować chrząstkę lub ścięgno.

Tak.

Alternatywą może być:

• fizjoterapia,

• leczenie przeciwbólowe,

• odpowiednio dobrane leczenie przeciwzapalne,

• orteza,

• modyfikacja aktywności,

• inne iniekcje wykonywane pod kontrolą USG,

• obserwacja,

• leczenie operacyjne.

W części schorzeń leczenie zachowawcze jest pierwszym etapem, a terapia biologiczna może być jego uzupełnieniem.

Operację rozważa się wtedy, gdy występuje utrzymujący się ból, utrata funkcji, progresja zmian albo uszkodzenie, którego nie można skutecznie leczyć samą iniekcją.

Procedura składa się z kilku etapów.

Najpierw wykwalifikowany personel pobiera odpowiednią ilość krwi pacjenta.

Następnie:

1. krew zostaje umieszczona w przeznaczonym do tego systemie,

2. preparat jest odpowiednio odwirowywany lub kondycjonowany,

3. lekarz przygotowuje miejsce podania,

4. pod kontrolą USG lub RTG wprowadza igłę w zaplanowaną okolicę,

5. podaje uzyskany preparat,

6. zakłada niewielki opatrunek,

7. przekazuje zalecenia dotyczące dalszego postępowania.

Przygotowanie standardowego PRP trwa zazwyczaj około 20 minut.

W przypadku osocza bogatoleukocytarnego proces kondycjonowania trwa dłużej — około pięciu–ośmiu godzin.

Sama iniekcja zajmuje zazwyczaj około 10–20 minut.

Podanie preparatu może powodować krótkotrwały dyskomfort związany z wkłuciem i wypełnianiem leczonej okolicy.

W celu zwiększenia komfortu można zastosować:

• chłodzenie,

• miejscowe znieczulenie skóry,

• inne metody dobrane do miejsca podania.

Najczęściej nie jest potrzebne znieczulenie ogólne ani przewodowe.

Po iniekcji może pojawić się przejściowy ból, obrzęk i uczucie napięcia. Dolegliwości powinny stopniowo zmniejszać się w kolejnych dniach.

Nie.

Jest to procedura ambulatoryjna.

Pacjent zgłasza się do kliniki o wyznaczonej godzinie, przechodzi przygotowanie i pobranie krwi, a po wykonaniu iniekcji może wrócić do domu.

Po zabiegu pozostaje przez krótki czas pod obserwacją, aby ocenić jego samopoczucie oraz reakcję leczonej okolicy.

Pacjent zgłasza się do kliniki o wyznaczonej godzinie.

Po przyjęciu odbywają się:

• formalności,

• rozmowa z personelem,

• potwierdzenie wskazania i leczonego miejsca,

• pobranie krwi,

• przygotowanie preparatu,

• wykonanie iniekcji pod kontrolą obrazowania.

Po podaniu preparatu pacjent otrzymuje:

• zalecenia dotyczące odpoczynku,

• informacje o dozwolonych obciążeniach,

• zasady przyjmowania leków,

• termin kontroli,

• plan dalszej fizjoterapii,

• objawy wymagające kontaktu z kliniką.

W przypadku preparatu bogatoleukocytarnego należy uwzględnić dłuższy czas potrzebny na jego przygotowanie.

Pacjent powinien zabrać:

• dokument tożsamości,

• dokumentację medyczną,

• wyniki badań,

• wcześniejsze opisy i płyty z badań obrazowych,

• listę przyjmowanych leków i suplementów,

• wygodne ubranie umożliwiające łatwy dostęp do leczonej okolicy,

• ortezę, jeżeli została wcześniej zalecona.

Przed zabiegiem warto zdjąć biżuterię z leczonej kończyny.

Skóra w miejscu planowanego wkłucia powinna być zdrowa, bez ran, infekcji i świeżych zmian zapalnych.

W większości przypadków pacjent może samodzielnie wrócić do domu, ale warto wcześniej rozważyć zorganizowanie transportu.

Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy iniekcja dotyczy kończyny dominującej, a po podaniu preparatu pojawią się ból, napięcie lub czasowe ograniczenie ruchu.

Zakres bezpiecznej aktywności bezpośrednio po zabiegu omawia lekarz.

Po iniekcji może pojawić się przejściowy ból i obrzęk.

Przez pierwsze dni należy ograniczyć intensywne obciążanie leczonej okolicy. Nie oznacza to jednak zawsze całkowitego unieruchomienia. Zakres ruchu i aktywności zależy od miejsca podania oraz rodzaju problemu.

W okresie po zabiegu należy:

• przestrzegać zaleceń dotyczących obciążania,

• obserwować miejsce wkłucia,

• przyjmować wyłącznie dozwolone leki,

• stopniowo wracać do aktywności,

• rozpocząć lub kontynuować zaleconą fizjoterapię.

Przez około 7–10 dni nie należy stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ponieważ mogą one ograniczać działanie terapii.

Przez dwa tygodnie nie należy nadużywać alkoholu.

Należy także unikać:

• sauny,

• gorących kąpieli,

• nadmiernej aktywności fizycznej.

Działanie PRP opiera się na procesach biologicznych związanych między innymi z aktywnością płytek krwi i czynników wzrostu.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą wpływać na funkcję płytek oraz reakcje, które mają zostać uruchomione po podaniu preparatu.

Dlatego w materiale źródłowym zalecono unikanie NLPZ przez około 7–10 dni po zabiegu.

W razie bólu należy stosować wyłącznie leki uzgodnione z lekarzem.

Tak — w większości przypadków terapia biologiczna powinna być połączona z odpowiednio zaplanowaną rehabilitacją.

Iniekcja nie zastępuje pracy nad:

• zakresem ruchu,

• siłą,

• kontrolą nerwowo-mięśniową,

• prawidłowym sposobem obciążania,

• przyczyną przeciążenia.

Fizjoterapia pomaga stopniowo przygotować leczoną tkankę do pracy i wykorzystać okres, w którym procesy biologiczne są wspierane przez podany preparat.

Program powinien być dopasowany do rozpoznania. Inaczej prowadzona będzie terapia przewlekłej tendinopatii, inaczej uszkodzenia więzadła, a jeszcze inaczej bólu stawowego o charakterze zwyrodnieniowym.

Proste czynności są zazwyczaj możliwe stosunkowo szybko, często w ciągu kilku dni.

Pełne obciążanie zależy jednak od rodzaju uszkodzenia i reakcji leczonej tkanki. Może wymagać od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Czas powrotu zależy od:

• rozpoznania,

• stopnia uszkodzenia,

• lokalizacji iniekcji,

• wieku pacjenta,

• chorób współistniejących,

• rodzaju wykonywanej aktywności,

• regularności rehabilitacji.

Lekarz i fizjoterapeuta ustalają indywidualny plan stopniowego zwiększania obciążeń.

Arkusz wskazuje, że do pracy biurowej część pacjentów może wrócić po około jednym–trzech tygodniach, jeżeli ból jest dobrze kontrolowany i możliwa jest ochrona leczonej kończyny.

Po prostych iniekcjach powrót może być możliwy szybciej, jednak rzeczywisty termin zależy przede wszystkim od schorzenia, które jest leczone.

Praca manualna, dźwiganie, używanie narzędzi albo sport zawodowy mogą wymagać dłuższego ograniczenia obciążeń — od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Powrót powinien być stopniowy i uwzględniać zalecenia fizjoterapeuty.

Powrót do aktywności następuje etapowo.

Ćwiczenia bezkontaktowe i niewymagające dużego obciążenia leczonej struktury można często wprowadzać wcześniej.

Sport związany z:

• mocnym chwytem,

• dźwiganiem,

• ruchami dynamicznymi,

• ryzykiem upadku,

• przeciążaniem leczonego ścięgna lub stawu

wymaga odzyskania odpowiedniej ruchomości, siły i kontroli nerwowo-mięśniowej.

Termin powrotu ustala się wspólnie z lekarzem i fizjoterapeutą. Samo ustąpienie bólu nie oznacza jeszcze, że tkanka jest gotowa do pełnego obciążenia.

Efekt leczenia biologicznego nie jest natychmiastowy.

Bezpośrednio po zabiegu dolegliwości mogą nawet przejściowo się nasilić. Wynika to z reakcji tkanek na iniekcję i powinno stopniowo ustępować.

Jeżeli terapia przynosi poprawę, zwykle narasta ona w ciągu kolejnych tygodni lub miesięcy.

Pełny efekt PRP obserwuje się najczęściej po około czterech–sześciu tygodniach.

Tempo poprawy zależy od rodzaju problemu, stopnia uszkodzenia i prowadzonej rehabilitacji.

W zależności od stanu pacjenta lekarz może zalecić powtórzenie procedury.

Arkusz wskazuje możliwość wykonania od jednej do trzech iniekcji.

Nie każdy pacjent potrzebuje pełnej serii. Decyzja zależy od:

• rodzaju preparatu,

• charakteru zmian,

• reakcji na pierwszą iniekcję,

• przebiegu rehabilitacji,

• celu leczenia.

Kolejne podanie powinno wynikać z ponownej oceny klinicznej, a nie automatycznie przyjętego schematu.

Realnym celem terapii jest:

• zmniejszenie bólu,

• poprawa tolerancji obciążenia,

• ułatwienie prowadzenia fizjoterapii,

• stopniowy powrót do aktywności,

• poprawa codziennej funkcji.

Skuteczność zależy od:

• prawidłowego rozpoznania,

• rodzaju leczonej tkanki,

• stopnia uszkodzenia,

• precyzji podania,

• czasu trwania problemu,

• systematyczności rehabilitacji.

Nie należy oczekiwać, że pojedyncza iniekcja całkowicie odbuduje chrząstkę, naprawi pełne zerwanie ścięgna albo usunie wszystkie następstwa zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej.

Największą wartość ma właściwie zakwalifikowane leczenie, będące częścią szerszego planu odzyskiwania funkcji.

Tak.

Leczenie biologiczne może zmniejszyć dolegliwości i poprawić tolerancję obciążenia, ale nie zawsze usuwa przyczynę przeciążenia lub choroby przewlekłej.

Nawrót jest bardziej prawdopodobny przy:

• dalszym przeciążaniu kończyny,

• chorobach przewlekłych,

• zmianach zwyrodnieniowych,

• niepełnej rehabilitacji,

• zbyt szybkim powrocie do pełnych obciążeń,

• braku zmiany nieprawidłowego sposobu wykonywania ruchu.

Dlatego ważne są nie tylko sama iniekcja, ale również fizjoterapia, stopniowe zwiększanie aktywności i modyfikacja czynników, które doprowadziły do problemu.

Przed leczeniem biologicznym pacjenci często pytają:

• czy zabieg będzie bolesny,

• czym różni się PRP od osocza bogatoleukocytarnego,

• czy preparat pochodzi z ich własnej krwi,

• czy trzeba być na czczo,

• czy trzeba odstawić leki,

• kiedy można wrócić do pracy,

• jak długo należy ograniczać sport,

• czy po zabiegu potrzebna jest fizjoterapia,

• kiedy pojawi się efekt,

• ile iniekcji będzie potrzebnych,

• czy PRP może odbudować chrząstkę lub ścięgno,

• czy terapia może zastąpić operację,

• czy problem może ponownie się pojawić.

Odpowiedzi zależą od rodzaju uszkodzenia i preparatu wybranego podczas kwalifikacji. Dlatego każdy pacjent otrzymuje indywidualny plan leczenia, obciążania kończyny i rehabilitacji.